जौ (Barley)

Hordeum vulgare

उत्पत्ति (Origin)

आर्थिक महत्व (Economic importance)

जौ - विश्व परिदृश्य (Barley World scenario)

महाद्वीप (Continent)क्षेत्रफल (Area) (m ha)उत्पादन (Production) (m t)उत्पादकता (Productivity) (t ha-1)
अफ्रीका (Africa)4.896.131.25
अमेरिका (America)5.7216.952.96
एशिया (Asia)12.0822.441.86
यूरोप (Europe)28.7789.053.09
ओशिनिया (Oceana)4.054.071.01
भारत (India)0.701.221.74
विश्व (World)55.52138.642.50

(FAOSTAT, 2006)

जौ - भारतीय परिदृश्य (Barley - Indian scenario)

राज्य (State)क्षेत्रफल (Area) ('000 ha)उत्पादन (Production) ('000 t)उत्पादकता (Productivity) (kg/ha)
उत्तर प्रदेश (UP)214.7413.41925
राजस्थान (Rajasthan)201.6492.12441
मध्य प्रदेश (MP)77.599.81288
हरियाणा (Haryana)27762815
पंजाब (Punjab)19633316
हिमाचल प्रदेश (HP)25.218.4730
अखिल भारतीय (All India)629.912211938

(कृषि मंत्रालय, भारत सरकार, 2005-06)

जलवायु आवश्यकता (Climatic requirement)

मिट्टी की आवश्यकता (Soil requirement)

मौसम (Season)

बीज दर (Seed rate)

बुवाई की दूरी (Spacing)

बुवाई की गहराई (Depth of sowing)

5 सेमी, यदि वर्षा आधारित हो तो - 6-8 सेमी।

किस्में (Varieties)

माल्ट उद्देश्य के लिए किस्म का चयन (Selection of variety for malt purpose)

भूमि की तैयारी (Land preparation)

बीज उपचार (Seed treatment)

बुवाई की विधि (Method of sowing)

पोषक तत्व प्रबंधन (Nutrient management)

जल प्रबंधन (Water management)

खरपतवार प्रबंधन (Weed management)

फसल प्रणाली (Cropping systems)

कटाई (Harvest)

बहुविकल्पीय प्रश्न (Multiple choice questions)

  1. जौ की उत्पत्ति का केंद्र ___________ है।
    a. अमेरिका (America)
    b. दक्षिण अफ्रीका (S. Africa)
    c. एशिया और इथियोपिया (Asia & Ethiopia)
  2. भारत में जौ का सर्वाधिक उत्पादन करने वाला राज्य ________ है।
    a. यू.पी. (U.P)
    b. पंजाब (Punjab)
    c. पश्चिम बंगाल (W.bengal)
  3. जौ के पुष्पक्रम (inflorescence) को __________ कहा जाता है।
    a. इयर (Ear)
    b. पैनिकल (panicle)
    c. स्पाइक (spike)
  4. जौ में सिंचाई की सबसे महत्वपूर्ण (critical) अवस्था ________ है।
    a. कल्ले निकलना (Tillering)
    b. CRI
    c. फूल आना (Flowering)
  5. जौ की फसल को ________ जलवायु की आवश्यकता होती है।
    a. ठंडी और शुष्क (Cold & dry)
    b. गर्म और आर्द्र (Hot & humid)
    c. शुष्क और गर्म (dry & hot)
  6. प्रकाश अवधि (Photoperiodically) के आधार पर, जौ ________ प्रकार का पौधा है।
    a. छोटे दिन वाला (Short day)
    b. लंबे दिन वाला (Long day)
    c. तटस्थ दिन वाला (Day neutral)
  7. जौ की बुवाई की गहराई ________ है।
    a. 1-2 सेमी (cm)
    b. 3-5 सेमी (cm)
    c. 5-6 सेमी (cm)
  8. जौ के प्ररोह (Shoot) को क्या कहा जाता है?
    image 0
    image 1
    image 2
    image 3
    image 4

    a. तना (Stem)
    b. कल्म (Culm)
    c. ट्रंक (Trunk)
  9. जौ की पत्ती ________ है।
    a. डंठल वाली (Petiole)
    b. अवृंत (Sessile)
    c. दोनों (both)
  10. जौ की नमक सहिष्णु (Salt tolerant) किस्म कौन सी है?
    a. एम्बर (Amber)
    b. नीलम (Neelam)
    c. आरडी 137 (RD137)
  11. ________ किस्म माल्टिंग (malting) के लिए उपयुक्त है।
    a. एम्बर (Amber)
    b. नीलम (Neelam)
    c. आरडी 137 (RD 137)
अस्वीकरण (Disclaimer):
यह स्टडी मटेरियल ICAR के मूल कंटेंट का हिंदी अनुवाद है। हम इसकी पूर्ण सटीकता के लिए उत्तरदायी नहीं हैं। यह फाइल अभी केवल सुधार और परीक्षण (Improvement Purpose) के लिए यहाँ उपलब्ध कराई गई है। बहुत जल्द हम इसे डाउनलोड करने के लिए PDF फॉर्मेट में अपडेट करेंगे।

तब तक, कृपया इसे पढ़ें और अपना बहुमूल्य फीडबैक (Feedback) या कमेंट नीचे दिए गए लिंक पर सबमिट करें ताकि हम इसमें आवश्यक सुधार करके इसे सभी छात्रों के लिए बेहतरीन बना सकें:
👉 https://agrigyan.in/feedback/